Tadahiro Nomura? Ai thích judo cũng biết Tadahiro Nomura (sinh năm 1974) là người duy nhất từng 3 lần giành chức vô địch Olympic (1996, 2000, 2004) ở môn judo. Nhưng chắc không mấy ai ngờ khi còn nhỏ, Nomura đấu tập toàn thua, bị chê là ốm yếu, thậm chí từng được cha khuyên nên nghỉ hẳn judo. Anh tập judo từ năm 3 tuổi trong võ đường do ông nội mở. Nomura có chú ruột là võ sư Toyokazu Nomura từng vô địch Olympic năm 1972 tại Đức (hạng cân -72 kg). Cha của Nomura là huấn luyện viên trưởng của CLB Judo trường trung học Tenri và là huấn luyện viên đội tuyển nam Nhật Bản. Sinh trưởng trong một gia đình giàu truyền thống judo đến vậy nhưng thể trạng của Nomura khiến cả nhà ngán ngẩm. Nguyên nhân nào đã giúp Nomura đạt được kỳ tích cho đến giờ vẫn còn là độc nhất trên thế giới? Nomura đã chia sẻ trọn vẹn cho tờ L'Esprit du Judo trong dịp được mời sang Pháp dạy ở các câu lạc bộ và liên đoàn nước này hồi tháng 6.
**
- Khi 3 lần vô địch Olympic thì người ta có... bình thường không?
Không. Tôi đã trải qua những điều rất đặc biệt. Nhưng tôi cũng như bất kỳ người nào trên trái đất này. Tôi không nghĩ mình là siêu sao. Tuy tôi là người duy nhất từng 3 lần vô địch Olympic nhưng có nhiều vận động viên khác cũng đạt được nhiều kết quả tốt, chẳng qua là họ ít được giới truyền thông chú ý tới. Có thành tích tốt thì rất tuyệt nhưng điều quan trọng nhất với tôi là đã để lại hình ảnh tốt đẹp trong lòng mọi người.
- Điều gì đã giúp 3 chiếc HCV Olympic đến với anh mà không đến với người khác?
Thiệt tình thì tôi cũng không biết. Nhiều vận động viện cũng nỗ lực tập luyện như tôi, thậm chí còn hơn tôi. Nhiều người có thể còn yêu judo hơn tôi. Nhưng tôi lại là người giành được 3 chức vô địch ấy. Điều duy nhất tôi biết là tôi luôn tìm kiếm sự chuẩn xác, tỉ mỉ. Mỗi một động tác đều có thể có tác dụng gì đó. Có thể đây là sự khác biệt giữa tập luyện thật nhiều và tập luyện tốt. Tôi bắt đầu tập judo từ khi rất nhỏ, lúc 3 tuổi và tôi chưa bao giờ có được dáng vóc lý tưởng của một võ sĩ judo, ngay cả khi đã vào đại học (Tenri). Cha của tôi, vốn là một võ sư rất giỏi, thậm chí từng nói rằng nếu tôi muốn và nếu judo thật sự không dành cho tôi, tôi nên nghỉ luôn.
- Anh nói nghiêm túc à?
Chính ông nội đã dạy seoi nage cho tôi khi tôi còn nhỏ xíu. Còn cha tôi là huấn luyện viên ở trường Trung học Tenri (trực thuộc Đại học Tenri). Tôi luôn cố gắng tập luyện kỹ thuật mà ông nội đã dạy, đó là con đường duy nhất của tôi. Tôi nhỏ con nên thường phải đấu với những người lớn hơn và nặng hơn. Và đây chính là thách thức luôn in sâu trong tâm trí tôi. Tôi phải tạo nên con đường riêng, phong cách riêng, bằng cách chú ý đến từng chi tiết từ cổ tay, ngón tay, tập theo kiểu riêng của mình: bàn tay và ngón tay phải uyển chuyển; tay nắm tay áo của uke thì kéo lên cao; vào đòn trong 3 bước, bước đầu ngắn, bước thứ 2 vào sâu hơn và bước cuối cùng kéo chân về sau để hai chân ngang bằng nhau, để tay trước vai, bật hông, úp vai để quật ngã...
- Vì sao anh không dừng bước như lời cha khuyên?
Tuy tôi rất dở, nhưng tôi muốn chiến thắng! Tôi muốn giỏi hơn người khác và tôi không muốn bỏ cuộc. Khi ấy, tôi không chỉ muốn thắng một đối thủ tại một giải đấu mà muốn tìm được cách thức để có thể chiến thắng lâu dài. Tôi nhìn xa về phía trước. Vậy nên, tôi nhất định phải trở thành chuyên gia về một đòn nào đó và có thể thực hiện đòn đó hoàn mỹ nhất có thể. Đó cũng là lý do vì sao tôi không tập tạ nhiều. Mọi thời gian mà tôi có, tôi dành để hoàn thiện đòn seoi nage của tôi, đánh đứng, đánh quỳ...
- Vì sao anh chọn seoi nage?
Ông nội tôi đã dạy đòn này cho tôi và đây là điều tôi luôn khắc ghi trong lòng. Ngoài ra, tuy thường thua khi đấu giải nhưng khi đấu trong lúc tập luyện, có nhiều lần tôi đã dùng seoi nage để đánh té những người to hơn, nặng hơn. Tôi tự nhủ là để lặp lại những pha này, cần phải nắm vững được một bí quyết gì đó. Tôi rất thích cảm giác quật được đối thủ thật mạnh về phía trước như khi quật được người to lớn hơn bằng seoi nage. Vậy nên tôi chọn đây là đòn ruột và những đòn khác thì để sau. Thời còn ở Đại học Tenri, đôi lần tôi thử tập theo kiểu khác nhưng thầy Shinji Hosokawa đã chuyển hướng tôi về "trọng tâm" seoi nage. Tôi cũng có tập uchi mata, nhưng tôi chưa từng đánh được đòn đó như mọi người nên tôi đánh theo kiểu của tôi.
- Anh tập luyện thế nào?
Tôi không tìm một cách thật đặc biệt nhưng tập luyện theo kiểu mềm dẻo, uyển chuyển, di chuyển linh hoạt, cảm nhận được thời điểm ra đòn. Một lần nữa, tôi nhắc lại là vẫn có nhiều người tập uchi komi, nage komi nhiều hơn tôi, nhưng điều tôi muốn đạt được và tôi nghĩ cũng là điều tạo nên sự khác biệt là chất lượng mỗi khi vào đòn: phải chú ý từng chi tiết như cách kéo tay áo, hướng của hông, vị trí và điểm tựa của chân, chỗ đặt ngón tay trên áo uke. Tôi đã tập đi tập lại từ năm này đến năm khác cho đến khi các động tác trở nên hoàn hảo và cơ thể của tôi thực hiện hoàn hảo đòn seoi nage. Ở mỗi lần vô đòn gió, vô đòn với uke thì đòn phải là một "khuôn", luôn chuẩn như nhau.
Tôi tập trung vào từng chuyển động của cơ thể từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc. Tôi nghĩ khi ra ngoài, tôi cũng biết thư giãn, giải trí và quan tâm đến những chuyện khác. Nhưng một khi đã bước lên thảm thì phải tập trung tối đa vì không có điều gì là ngẫu nhiên cả. Số giờ tập luyện cũng không phải là quan trọng nhất. Nhưng tôi luôn khắt khe với bản thân khi tự bắt buộc mình phải giữ sự tập trung cao độ nhất trong công việc. Và đây chính là điều đã làm tôi trở thành một vận động viên giỏi. Nghĩ lại thì có thể đây cũng là câu trả lời cho câu hỏi khi nãy của anh. Tôi nghĩ một nhà vô địch tương lai sẽ biết mình thiếu sót điều gì và sẽ nỗ lực để đạt được điều đó. Tôi đã rất tập trung vào mục tiêu của mình. Tôi không thấy nhiều người có khả năng tập trung cao như tôi. Và có thể đó là yếu tố tạo nên sự khác biệt.
- Khi nào thì anh biết mình đã mạnh hơn?
Trận đấu giải đầu tiên trong đời, tôi đã thua một bạn nữ. Sau đó thì tôi vẫn rất tệ. Tôi đã không đạt được thành tích cấp vùng nào khi ở lứa tuổi thiếu niên. Lần đầu tiên tôi thấy mình tiến bộ là vào năm cuối của trung học khi thắng ở một giải liên vùng. Năm ấy tôi 18 tuổi. Nhưng ngay sau chiến thắng đó, tôi lại thua ở vòng 1 của giải toàn quốc. Vậy nên cảm giác "có tiến bộ" thật... ngắn ngủi! (Cười). Tôi tự nhủ rằng mình đã lầm... Mọi thứ chỉ thật sự rõ hơn vào năm 1994, ở năm 2 đại học, tôi đã vào đến chung kết giải trẻ thế giới.
- Có lúc nào anh từng cảm giác mình trở nên bất khả chiến bại?
Thật khó để trả lời. Có những thời điểm mà bạn thấy mình rất mạnh vì hàng loạt điều thuận lợi vừa xảy ra. Chẳng hạn sau một buổi tập tốt và bạn cảm thấy mọi thứ thật hoàn hảo. Trong thi đấu, cảm giác trên đã đến với tôi vào Olympic Sydney 2000. Tôi nhập cuộc với tinh thần cực kỳ vững vàng và kỹ thuật cũng đang rất tốt.
4 năm trước, ở Olympic Atlanta 1996, tôi cũng từng có cảm giác đã có một giải đấu tuyệt vời, đặc biệt là trận đấu ở vòng 2, gặp vận động viên người Nga Ozhegin. Anh ấy vừa giành chức vô địch thế giới vài tháng trước đó ở Chiba, Nhật Bản. Ozhegin rất mạnh. Tôi khi ấy vẫn còn là sinh viên năm 4, đã thắng được số 1 thế giới để cuối ngày cũng trở thành người số 1. Tôi còn trẻ, tôi có được ngọn lửa của tuổi trẻ nhưng cũng có điểm yếu là thiếu kinh nghiệm. Trước giải đấu, tôi nghĩ rằng đây có thể là kỳ thế vận hội đầu tiên và cuối cùng của mình nên phải chơi tới cùng. Với tinh thần đó, tôi đã quyết định giành thế chủ động, liên tục tấn công trước Ozhegin. Cách đấu này đã hạn chế phần nào khả năng của anh ta và mở ra cơ hội cho tôi. Không ai nghĩ tôi sẽ thắng, trừ tôi. Anh ta dẫn trước tôi 2 yuko cho đến 10 giây cuối của trận đấu, tôi tấn công một lần nữa và ghi điểm waza ari. Trận đấu với Ozhegin thật sự là bước ngoặt của sự nghiệp và của cuộc đời tôi. Đó cũng là cơ sở để tôi luôn nhìn và làm mọi việc theo cách của riêng tôi.
- Đó có vẻ không phải kiểu của người Nhật...
Đến một trình độ nào đó, tập luyện là do bạn. Tôi từng suy nghĩ và hiểu ra rằng khi một võ sĩ không tiến bộ nữa, thường là do người này đã nhầm lẫn khi xác định điều gì là quan trọng. Chính tôi đã quyết định trở thành một nhà vô địch nên tôi, chứ không ai khác, phải là người tìm ra giải pháp, tự chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình. Đúng là cách nghĩ đó khiến tôi hơi khác so với những vận động viên tại Nhật. Nhưng tôi cũng không đơn độc: để đạt được những thành quả mà mọi người biết, tôi đã được cha và thầy Hosokawa giúp rất nhiều. Cho đến hết trung học, ông nội và cha là những người luôn bên cạnh tôi, sau đó, thầy Hosokawa là người đã giúp tôi phát huy những tố chất của mình.
- Vậy là ở Sydney 2000, anh từng có cảm giác bất khả chiến bại?
Trước ngày thi đấu, tôi đã rất căng thẳng, tôi sợ sẽ có gì đó không ổn nhưng rồi tôi lấy lại sự tập trung và tự nhủ rằng tôi sẽ đấu với judo của tôi và không có lý do gì để tôi thua. Và để giải tỏa căng thẳng, tôi tự đặt ra mục tiêu - mà trước đây tôi từng làm vài lần - thắng mỗi trận đấu bằng một đòn khác nhau. Đúng là nói thì dễ hơn làm nhưng ở Sydney tôi đã làm được, nhất là khi các đối thủ đều chờ đợi tôi sẽ đánh seoi nage. Thậm chí có người từng hỏi tôi rằng tôi có thể vô địch Olympic bằng một kỹ thuật nào khác ngoài seoi nage hay không. Coi như một lời thách thức.
- Vì sao anh tiếp tục đấu lâu đến thế sau khi đã đạt được thành tích lừng lẫy? Năm 2013, tôi gặp anh ở Giải vô địch châu Âu mở rộng tại Thụy Sĩ (Swiss Open) và khi ấy anh còn nói đang tính chuyện đấu trở lại...
Trước đây, tôi luôn nói rằng tôi sẽ giải nghệ bằng một chiến thắng để chứng tỏ tôi là một judoka giỏi. Năm 2000 tôi cũng từng nghĩ chuyện chấm dứt sự nghiệp khi đạt tới đỉnh cao.
- Vậy điều gì đã làm anh vẫn quay lại đấu trường Olympic sau mỗi lần muốn giải nghệ?
Có lẽ vì lần nào tôi cũng tìm được lý do để tự bào chữa (cười). Ở Sydney, tôi 26 tuổi và sau đó tôi nhận ra mình sẽ 30 tuổi vào Olympic Athens 2004. Như vậy có thể kết thúc vào giải này...
- Vô địch Athens 2004 sau gần 2 năm không hề tập luyện...
Đúng vậy, tôi đã tạm ngưng một thời gian. Sau giải Sydney, mọi thứ không rõ ràng cho lắm: Tôi muốn nghỉ vì tôi chán đấu rồi? Hay tôi muốn nghỉ vì tôi đã giành 2 chức vô địch Olympic? Tôi có thể tiếp tục đấu nhưng cũng có nguy cơ tôi sẽ không giành được chức vô địch thứ 3. Mọi người có vẻ cũng nhận ra sự phân vân của tôi, họ hỏi tôi muốn thế nào... Tôi cảm thấy mất phương hướng. Điều duy nhất tôi chắc chắn là tôi muốn tự mình quyết định. Vậy nên tôi chuyển sang San Francisco (Mỹ) ở 1 năm. Có thể nói, giống như tôi chạy trốn. Ở đó, không có judo, không ai biết tôi. Tôi có thể nhẹ đầu vì đã để sang một bên những gì khó khăn. Tôi có thể dành thời gian cho vợ (Nomura kết hôn với người mẫu Yoko Sakai vào năm 2001), sống một cuộc sống bình thường. Khi đã có thời gian, tôi tự hỏi mình muốn làm gì và có thể làm gì: đi dạy, đi học lại... Nhưng rất nhanh chóng, có điều gì thôi thúc tôi: giành chiếc huy chương vàng Olympic thứ 3. Mất nhiều thời gian nhưng đó là quyết định của tôi... Dù rằng sau 2 năm không tập luyện, khi quay lại thảm tập thiệt là... tơi tả.
- Vậy là dọn đường để tới Athens...
Khi ấy, tôi biết là sẽ khó khăn, nhưng tôi đã 2 lần thành công nên cứ thử! Khi tập lại, tôi thấy rất ổn nhưng các giải đấu thì toàn thua: thua ở cúp Kodokan vào tháng 11.2002, rồi thua giải ở Ba Lan vào tháng 3.2003. Tôi còn nhớ, ở giải đó, tôi bị một võ sĩ không mạnh lắm thắng dễ dàng bằng kata guruma. Anh ta thắng dễ tới mức tôi thật sự xấu hổ, tôi có cảm giác mình đã là trò cười. Ngay ở vòng đấu vớt, tôi cũng thua vì 1 điểm shido. Xung quanh tôi, mọi người đều nói: "Nomura hết thời rồi. Anh ta lẽ ra nên giải nghệ sau Olympic". Khi ấy là tháng 3.2003, Olympic 2004 đã gần kề. Liên đoàn Judo Nhật Bản cũng nói là tôi sẽ không được dự giải vô địch thế giới vào tháng 9.2003 ở Osaka.
- Cảm giác thất bại thế nào?
Tôi nhận ra rằng mình sợ đối thủ ra đòn và thắng điểm ippon. Một cảm giác chưa từng có. Vậy nên tôi đánh thủ, để mặc đối thủ áp đặt nhịp độ trận đấu. 3 tuần sau giải ở Ba Lan, tôi lại thua ngay vòng 1 của Giải vô địch Nhật Bản. Tôi có thể tự bào chữa là mình chỉ mới quay lại sau 2 năm nghỉ hẳn nhưng... (nhăn mặt). Tôi thấy xấu hổ. Tôi cười nhưng chỉ là để che giấu rằng tôi không thể chấp nhận thất bại. Tôi vừa thua 2 ippon chỉ trong 1 ngày, tôi, Nomura. Quá lắm rồi!
- Anh xoay chuyển tình hình thế nào?
Chính vì ai cũng nghĩ tôi hết thời và bảo tôi nghỉ đi nên tôi quyết tâm làm lại. Nhưng tôi cũng hiểu rằng mình phải thay đổi điều gì đó.
- Điều gì?
Đó là lần đầu tiên tôi thấy ghét judo. Thật ra, tôi đã muốn dừng lại. Nhưng rồi tôi tự nhủ là Olympic không phải sẽ diễn ra ngay vào ngày mai, vẫn còn 1 năm để quay lại và tất cả phụ thuộc vào tôi. Sợ thua ư? Tôi đã thua rồi nên không còn gì có thể tệ hơn. Tôi lại tự nhủ rằng dù sao mình cũng là một tài năng judo nên những tố chất vốn có không thể biến mất. Gi - kỹ thuật, tôi có. Tai - cơ thể, tuy có phần mệt mỏi nhưng cơ thể tôi vốn được rèn luyện bằng judo nên tôi vẫn có thể tin tưởng được. Nhưng Shin - tinh thần, thì tôi cần thay đổi. Tôi đã từng là một nhà vô địch nhưng chính danh hiệu đó đã làm tôi trở nên bé mọn và khiến tôi căng thẳng. Tôi hiểu rằng tôi phải tìm lại vị thế bằng judo của mình. Tôi lại tập luyện những đòn sở trường như thời trẻ, với căn cơ đã được tích lũy và một phong cách judo cởi mở.
- Đó là cách anh đã giành chức vô địch ở một giải đấu toàn quốc không lâu sau đó?
Đúng, tôi đã ra đòn, tiến tới và chiến thắng.
- Anh cảm thấy hoàn toàn lấy lại phong độ?
Có một bước quan trọng là giải vô địch thế giới tại Osaka mà rốt cuộc tôi được cho đấu. Ở vòng 1/8, tôi gặp Lounifi, VĐV người Tunisia. Tôi tấn công rất nhiều, nhưng không đủ. Trong một lần tấn công, tôi bị phản, rồi bị đè và thua. Tôi đã rất tức giận khi để thua như thế. Tôi vừa thấy mệt mỏi, vừa thất vọng. Tôi lại càng thấy tiếc hơn vì lúc đấu vớt, tôi đã đấu rất tốt. Ngay lập tức, tôi lại tập trung vào mục tiêu Olympic.
- Tại Athens 2004, anh lại bị áp lực và căng thẳng?
Giải ở Athens rất khác so với 2 kỳ thế vận hội trước đó nhưng khi đứng trước đối thủ, tôi tự nhủ rằng tôi đã phải trải qua quá nhiều khó khăn để có thể thất bại tại đây. Tôi đã bỏ quá nhiều công sức.
Nói chung, bạn thường cảm nhận được đối thủ ngay khi vừa nắm áo. Tại Athens, tôi cảm thấy mình nhỏ bé nhưng tôi không hề sợ. Nói cho dễ hiểu hơn: tôi không cảm thấy mình mạnh hơn các đối thủ nhưng tôi cũng không có cảm giác mình sẽ thua. Năm 2000, mọi thứ thật hoàn hảo, đâu ra đó, năm 2004 thì khác.
- Anh đã đạt được điều duy nhất và đã kể ra những gì phải hy sinh để đạt được điều đó. Nhưng vì sao anh vẫn muốn tiếp tục ở Olympic Bắc Kinh 2008, thậm chí là London 2012... Một nỗi ám ảnh?
(Cười) Thi đấu! Thật ra mỗi lần mỗi khác. Tại Athens, không như 2 kỳ Olympic trước, tôi không tự nói rằng mình sẽ giải nghệ ở đỉnh cao. Như tôi đã nói, tôi cũng có nhiều thay đổi. Ở tuổi 30, bạn dễ chấn thương hơn, mỗi buổi tập sẽ ê ẩm hơn nhưng mỗi giải đấu kể từ sau Athens 2004 đều cho tôi cảm giác đã tiến bộ và làm tôi vui. Giống như một giai đoạn mới trong cuộc đời judoka của tôi. Không còn là một judo như trước, cách phân tích, nghiền ngẫm cũng khác. Vì vậy, tôi đã muốn đấu thêm một kỳ Olympic nữa. Kể cả khi Liên đoàn Judo Nhật đã chọn Hiraoka cho Olympic 2008. Cho đến năm 2008, tôi là một vận động viên chơi judo nhưng sau đó, tôi hiểu rằng judo là cuộc đời của tôi. Thật khó để làm điều khác.
Khi tôi còn có thể lên thảm tập và thấy hạnh phúc thì vì sao phải chấm dứt? Cũng vì vậy mà năm 2013, tôi đã đi đấu giải châu Âu mở rộng tại Thụy Sĩ (Swiss Open). Liên đoàn Judo Nhật Bản không muốn tôi đi. Tôi thì muốn, nên tôi tự bỏ tiền ra để tham dự.
Nói thật lòng thì khi biết không được chọn để đấu ở Olympic 2008, tôi đã rất rất buồn, đến mức không muốn xem các trận đấu qua truyền hình. Sau đó, tôi đã sang một trang mới.
- Sau tất cả, anh đã trở lại cuộc sống bình thường?
Tôi không còn bị áp lực nữa và có nhiều người nói rằng mặt tôi nhìn hiền hơn, ít khắc khổ hơn. Đó là dấu hiệu của sự bình an. Judo đã mang lại cho tôi rất nhiều. Bây giờ là một thời kỳ khác: tôi đi đây đi đó, chẳng hạn chuyến sang Pháp lần này. Tôi đã gặp nhiều võ sư tại Pháp, họ có nhiều kinh nghiệm hơn tôi và vẫn chăm chú xem tôi thực hiện kỹ thuật. Thật ý nghĩa. Và đây cũng là một thách thức đòi hỏi tôi phải thực hiện tốt.
- Anh thích dạy không?
Có thể, nhưng tôi vẫn chưa xác định sẽ lựa chọn điều gì. Tương lai? Có thể không hoàn toàn trong judo nhưng sẽ với judo vì tôi vẫn còn muốn khám phá nhiều điều.
- Anh có thể trở thành huấn luyện viên, như Kosei Inoue, Keiji Suzuki...
Thật tình là tôi không biết, tôi chưa quyết định. Liệu tôi sẽ giống như họ hay muốn tự do hơn, huấn luyện ở nước ngoài thay vì ở Nhật...
- Anh nói nghiêm túc chức? Ở Pháp chẳng hạn?
Tôi hoàn toàn "mở cửa" với mọi cơ hội. Tôi không muốn tự giới hạn. Nói một cách nghiêm túc, tôi có thể tưởng tượng minh đi từ võ đường này sang võ đường khác trên khắp thế giới để truyền đạt lại những gì tôi tường tận. Có thể hơi khó về mặt gia đình nhưng du lịch là cách để tiến bộ. cách để tiến bộ.
Nguyễn Ngọc Lan Chi
https://www.facebook.com/lanchi.nguyenngoc.56/posts/10153904747009538
The legend of judo Tadahiro Nomura (JPN), the only one who has won three Olympic gold medals.
